Piše: Adnan Jusupović, profesor historije

Period između dva svjetska rata u Jablanici, obilježio je, između ostalog, i početke sindikalnog organizovanja radnika. Na čelu sindikata nalazio se obućarski radnik Jozo Tadić, koji je prije dolaska u Jablanicu imao dosta iskustva iz sindikalnog rada. Sindikat je za kratko vrijeme okupio veliki broj radnika, koji su smatrali da samo zajedničkim organizovanjem mogu izboriti svoja prava i onemogućiti poslodavcima da ih iskorištavaju. Vrhunac aktivnosti sindikata u tom periodu mogao bi se označiti prvi veliki štrajk radnika. U štrajkovima je raslo povjerenje radnika u sindikalnu organizaciju i njihova svijest o potrebi te organizacije. Prvi organizovani štrajk radnika u Jablanici održan je u majdanu „Granit“, vlasništvu Dušana Mihajlovića, 20. augusta 1934. godine. O tom događaju najbolje svjedoči izvještaj Komande Primorskog žandarmerijskog puka, koji glasi:

„Komandir žandarmerijske stanice Jablanica, aktom od 21. augusta o.g. dostavio mi je izvještaj sljedećeg sadržaja:

-20. avgusta o.g. u 7 časova, stupili su u štrajk oko 160 radnika majdana Granit u Jablanici (srez konjički, Primorska banovina). Vođa štrajkajućih radnika je Tadić Jozo, rodom iz Banja Luke, a sada živi u Jablanici, koji je predsjednik Jugoslovenskih nacionalnih sindikata u Jablanici. Svi radnici su u najvećem redu i miru napustili rad i skupa došli pred žandarmerijsku stanicu Jablanica, tražeći da se obustavi odvoženje izrađenog materijala, jer da im firma „Jablanički granit D.D. „ u Bukovom Polju (Jablanica) duguje iznos preko 200.000 dinara.

Štrajk je trajao 15 dana i završen je posredovanjem načelnika iz Konjica, povoljno po radnike jer im je isplaćen dugovani iznos. Nakon što su im isplaćene zaostale plate radnici su se vratili redovnom radu.

Nakon završetka štrajka napisan je i drugi izvještaj koji glasi:

„Izvještavam da su na dan 5. septembra ove godine radnici u majdanu granita, preduzeća „Jablanički granit D.D.“ u Bukovom Podu-Jablanica (srez konjički) prestali sa štrajkom i nastupili redoviti rad, pošto im je dotično preduzeće potpuno isplatilo zaostalu dužnu zaradu. Prilikom navedenog štrajka nije bilo incidenata, već je ovaj spor između radnika i dotičnog preduzeća – posredovanjem sreskog načelnika iz Konjica – likvidiran u potpunom miru i redu.“

Prema tome, prvi veliki štrajk radnika u Jablanici završen je potpunim uspjehom radnika, koji su disciplinovano slušali svoje sindikalne rukovodioce u borbi za radnička prava. Na taj način
radnici su manifestovali svoju snagu i visok stepen organizacije te su nakon štrajka plate radnika bile redovnije i uslovi za rad puno bolji.

Korištena literatura:

* Avan Hozić – Jablanica u revolucionarnom radničkom pokretu i NOB